DUURZAAM | Fossiele brandstoffen zitten overal in en hebben overal impact

Niet lang geleden publiceerde ik het artikel ‘De meest vervuilende sector’. Door dit artikel besefte ik me dat ik helemaal niet zoveel wist over fossiele brandstoffen. Terwijl die een enorm groot probleem blijken te zijn: iets meer dan 80% van de energie die wereldwijd gebruikt wordt, komt uit fossiele brandstoffen (1, 3). Dat is enorm veel! Waarvoor zijn ze allemaal nodig? En welke impact hebben ze op ons?

Wat zijn fossiele brandstoffen?

Fossiele brandstoffen ontstaan wanneer dode planten en (micro)organismen onder dikke lagen aarde worden ‘opgesloten’ (1, 3). Hierdoor kan het koolstof in deze planten en organismen niet vrijkomen als CO2. Door druk en warmte ‘fossiliseert’ het materiaal en ontstaan er fossiele brandstoffen (2):

  • Aardolie: ruwe olie is vaak zwart, maar kan andere kleuren krijgen door chemische bewerkingen (1). Hoewel ik vaak direct aan het Midden-Oosten denk wanneer ik ‘olie’ hoor, produceert Nederland een deel van haar eigen behoefte. Dit komt grotendeels uit de Noordzee (2).
  • Steenkool: zwarte of bruine stukken sedimentair gesteente; kan heel kruimelig maar ook heel stevig zijn. Zo’n 44% van de wereldwijde CO2-uitstoot wordt veroorzaakt door het verbranden van steenkool (1).
  • Aardgas: een reukloos gas. Hoewel aardgas schoner is qua CO2-uitstoot dan steenkool en aardolie, is het verantwoordelijk voor 1/5 van de wereldwijde uitstoot (1). In Nederland is het de meest gebruikte brandstof. Ook produceert Nederland aardgas, bijvoorbeeld in Groningen (2).

Fossiele brandstoffen zijn niet-hernieuwbare bronnen van energie, omdat het járen heeft geduurd om te ontstaan (1, 3). Als deze brandstoffen worden verbrand, komt de koolstof van de oorspronkelijke planten en (micro)organismen vrij als CO2 (2). Deze CO2 zat eerder weggestopt onder de grond, maar komt door het gebruik van de fossiele brandstoffen in de atmosfeer terecht. Dit heeft allerlei effecten. Maar daarover later meer. Want waarvoor gebruiken we die fossiele brandstoffen eigenlijk?

Waar worden fossiele brandstoffen voor gebruikt?

In het artikel ‘De meest vervuilende sector’ concludeerde ik dat ‘elektriciteit en warmte productie’ de meeste uitstoot veroorzaakte van alle sectoren (4). Door het schrijven van dat artikel besefte ik me dat fossiele brandstoffen vrijwel óveral voor worden gebruikt. Een aantal voorbeelden:

  • Warmte productie: in onze huizen (veel CV’s werken op gas) en in de industrie voor allerlei bewerkingen (5).
  • Elektriciteit: bijvoorbeeld steenkool wordt gebruikt om elektriciteit op te wekken (5). Zodat ik mijn laptop op kan laden en deze blog kan typen :’)
  • Transport: auto’s, vliegtuigen, vrachtwagens, schepen en treinen (4). Zo worden diesel en gas bijvoorbeeld van aardolie gemaakt (1).
  • IJzer en staal: in hoogovens wordt ijzererts bewerkt tot vloeibaar ijzer. IJzer is het hoofdbestanddeel van staal. Hoogovens verbranden steenkool voor de verschillende processen (2).
  • Kunststoffen: aardolie wordt gebruikt als grondstof voor de productie van kunststoffen, inclusief plastic (2, 6).

Als je ‘De meest vervuilende sector’ hebt gelezen, weet je wellicht wat bovenaan stond in de top 10 milieubelasting van de gemiddelde consument: spullen (7). Online las ik zelfs dat 96% van de dingen die we dagelijks gebruiken fossiele brandstoffen bevatten. Denk aan de kleding die je draagt, de deodorant die je gebruikt, de bril op je neus, de banden van je fiets of auto, de telefoon die je gebruikt om dit te lezen, enzovoorts, enzovoorts…  (6). Hier vind je een lijst met meer dan 6000 dingen die gemaakt worden van aardolie. Bi-zar.

Welke impact hebben fossiele brandstoffen?

Voordat ik me verdiepte in fossiele brandstoffen wist ik eigenlijk alleen dat ze invloed hadden op het klimaat. Na veel lezen en kijken, heb ik ontdekt dat er meer gevolgen zijn. Hieronder leg ik één en ander uit, maar ik ben bang dat deze lijst verre van compleet is.

  • Opwarming: door het verbranden van fossiele brandstoffen komt CO2 vrij. De hoeveelheid CO2 in de atmosfeer neemt daardoor toe en de aarde warmt op. Hoe? In het kort doordat de CO2 en andere uitstootgassen zonlicht absorberen. Normaal gesproken zou dit verdwijnen in de ruimte, maar doordat dit niet gebeurt, blijft de warmte ‘gevangen’ en wordt de aarde warmer en warmer (8). Waarom het opwarmen van de aarde eigenlijk een probleem is, wil ik graag in een andere blog uitleggen, so stay tuned!
  • Luchtvervuiling: wanneer fossiele brandstoffen worden verbrand, komen er zogenaamde stikstofoxiden (NO en NO2) in de atmosfeer. Deze dragen bij aan smogvorming (9). Aldus de Wereldgezondheidsorganisatie sterven er wereldwijd jaarlijks zo’n 7 miljoen mensen door luchtverontreiniging. Een deel hiervan wordt toegeschreven aan de verbranding van fossiele brandstoffen (10).
  • Watervervuiling: niet alleen door olielekken maar ook doordat bij het mijnen van steenkool zuur in het water terecht komt. Ecosystemen kunnen in de war raken en drinkwater wordt vervuild (11).
  • Sociale ongerechtigheid: dit maakt me boos (ja, echt waar) en er komt ooit een uitgebreider artikel over de sociale gevolgen van klimaatverandering en het gebruik van fossiele brandstoffen. Zo zijn inheemse bevolkingen op allerlei plekken wereldwijd gedwongen om te verhuizen, door vervuiling van land, lucht en water. Of doordat het land ‘nodig’ is voor grondstofwinning of het leggen van leidingen voor olie (12). Minderheden wonen vaak op plekken die het meest worden geraakt door klimaatverandering (13). Hoe dit precies zit, wil ik later beter uitleggen. Het maakt mij in elk geval verdrietig.

Nu heb ik een aantal dingen niet eens uitgelicht: bodemaantasting, zure regen, aardbevingen en afhankelijkheid van landen waar olie wordt geproduceerd. En effecten van opwarming, zoals bijvoorbeeld het toenemen van tropische ziekten doordat muggen op steeds meer plekken kunnen overleven, heb ik nog niet eens benoemd…

Wat kan jij doen?

Het moge inmiddels duidelijk zijn: fossiele brandstoffen zitten overal in, worden overal voor gebruikt en zijn vrijwel onvermijdelijk. Én ze hebben enorme gevolgen. Het is weer eens een overweldigend verhaal :’) En ik kan me voorstellen dat je nu denkt: “WAT kan ik doen?!”

Het is heel moeilijk om geen producten of diensten meer te gebruiken die (indirect) fossiele brandstoffen bevatten. Wat kan wel?

  • Verminder je energieverbruik, bijvoorbeeld door minder te vliegen.
  • Herbruik of gebruik spullen zo lang mogelijk. Ik blijf dus lekker op deze laptop blogjes rammen 😉
  • Kies tweedehands waar mogelijk, zo zijn er geen nieuwe brandstoffen nodig om het product te maken.
  • Kies een bank die niet investeert in fossiele brandstoffen.
  • Kies een pensioenfonds dat niet investeert in fossiele brandstoffen.
  • Check Fossiel Vrij Nederland. Zij proberen gemeenten, universiteiten en scholen ervan te overtuigen zich af te keren van fossiele brandstoffen.

Sinds een tijdje ga ik naar meetings van Fossil Free Maastricht. Het was tijd ‘to step up my sustainability game’ (hiervoor kon ik geen fatsoenlijke Nederlandse zin bedenken, sorry). Waarom? Als individu is mijn impact beperkt. Maar als veel individuen hun impact gebruiken om mensen met nóg meer impact –zoals een universiteit– te overtuigen om een statement te maken… Dan gaan er hopelijk écht dingen gebeuren!

Wat wist jij nog niet over fossiele brandstoffen? En wat zou je graag nog lezen over klimaatverandering?

Referenties
1) Nunez, C. (2 april 2019). Fossil fuels, explained. Geraadpleegd van https://www.nationalgeographic.com/environment/energy/reference/fossil-fuels/
2) Milieucentraal (z.d.). Kolen, olie en gas. Geraadpleegd vanhttps://www.milieucentraal.nl/klimaat-en-aarde/energiebronnen/kolen-olie-en-gas/
3) Kanniah, G. (z.d.) Fossil fuels. Geraadpleegd vanhttps://www.studentenergy.org/topics/fossil-fuels
4) IPCC (2014). Climate Change 2014: Mitigation of Climate Change. Contribution of Working Group lll to the Fifth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change. Geraadpleegd van https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2018/02/ipcc_wg3_ar5_full.pdf
5) Kennan, M. (24 april 2017). Uses for Fossil Fuels. Geraadpleegd van https://sciencing.com/uses-fossil-fuels-5294988.html
6) IAGC (z.d.). Importance of fossil fuels. Geraadpleegd van https://www.iagc.org/importance-of-fossil-fuels.html
7) CE Delft (april 2016). Top 10 milieubelasting van de gemiddelde consument. Geraadpleegd van https://babetteporcelijn.com/wp-content/downloads/CE_Delft_Top_10_milieubelasting.pdf 
8) MacMillan, A. (11 maart 2016). Global Warming 101. Geraadpleegd van https://www.nrdc.org/stories/global-warming-101?gclid=EAIaIQobChMIzY-Dkee22AIVB7jACh09xQlZEAAYASAAEgI27PD_BwE
9) EPA (z.d.). The Sources and Solutions: Fossil Fuels. Geraadpleegd van https://www.epa.gov/nutrientpollution/sources-and-solutions-fossil-fuels
10) Weijer, B. van de (2 mei 2018). Hoe komt de WHO aan 7 miljoen doden door luchtvervuiling? Geraadpleegd van https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/hoe-komt-de-who-aan-7-miljoen-doden-door-luchtvervuiling~b2bd474c/?referer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F
11) Denchak, M. (29 juni 2018). Fossil Fuels: The Dirty Facts. Geraadpleegd van https://www.nrdc.org/stories/fossil-fuels-dirty-facts
12) The Converstaion (7 februari 2019). Fossil fuels are bad for your health and harmful in may ways besides climate change. Geraadpleegd van http://theconversation.com/fossil-fuels-are-bad-for-your-health-and-harmful-in-many-ways-besides-climate-change-107771
13) Baird, R. (2008). The Impact of Climate Change on Minorities and Indigenous People. Geraadpleegd van https://minorityrights.org/wp-content/uploads/old-site-downloads/download-524-The-Impact-of-Climate-Change-on-Minorities-and-Indigenous-Peoples.pdf

Deel dit op social media

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *